- تعداد نمایش : 21
- تعداد دانلود : 33
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1965
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8117
سال : 19
شماره : 1
شماره پی در پی : 119
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 1،
،
شماره پی در پی 119
پژوهشی در سطح فکری ادبیات کودک و نوجوان (بررسی موردی: گفتمان فقر و نابرابری طبقاتی و مقایسه آن با گفتمان قرآن و حدیث در این مورد)
صفحه
(159
- 176)
علی حسینعلیپور ، سیده فاطمه حسینی میرصفی (نویسنده مسئول)، مهرداد ناظری
تاریخ دریافت مقاله
: آبان 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: آبان 1404
چکیده
زمینه و هدف: فقر و نابرابری طبقاتی از مهمترین مسائل اجتماعی معاصرند که بازتاب آنها در ادبیات کودک و نوجوان، نقشی تعیینکننده در شکلدهی آگاهی اجتماعی، اخلاقی و عاطفی نسل آینده دارد. ادبیات کودک، بعنوان گفتمانی تربیتی و ایدئولوژیک، میتواند به بازتولید نابرابریها بینجامد و بستری مناسب برای نقد ساختارهای ناعادلانه فراهم آورد. این پژوهش با هدف بررسی سطح فکری ادبیات کودک و نوجوان، به بازنمایی گفتمان فقر و نابرابری طبقاتی در گزیده ای از آثار ادبی کودکان و نوجوانان و مقایسه آن با گفتمان فقر در قرآن کریم و احادیث اسلامی میپردازد تا نسبت میان نگاه ادبی ـ اجتماعی و نگاه دینی ـ روایی سنجیده شود.
روش پژوهش: پژوهش حاضر از نوع کیفی و مبتنی بر روش تحلیل گفتمان انتقادی است. داده ها از طریق مطالعه کتابخانه ای و تحلیل متون منتخب و حائز اهمیت در ادبیات کودک و نوجوان و نیز آیات قرآن و روایات معتبر گردآوری شده اند. در تحلیل داده ها، مؤلفه هایی چون فقر اقتصادی، نابرابری طبقاتی، تنگنای معیشتی، قاچاق کودکان و پیوند فقر با خودکشی و فروپاشی روانی مورد بررسی تطبیقی قرار گرفته اند.
یافته های پژوهش: یافته های پژوهش نشان میدهد که گفتمان فقر در متون داستانی ادبیات کودک و نوجوان و نیز در متون قرآنی و روایی، بر بنیانی مشترک استوار است. در هر دو حوزه، فقر صرفاً به مثابه کمبود مادی تلقی نمیشود، بلکه مفهومی چندبعدی است که با کرامت انسانی، عدالت اجتماعی، مسئولیت جمعی و تربیت اخلاقی پیوند خورده است. روایتهای داستانی کودک و نوجوان، در بازنمایی فقر، اغلب از الگوهایی بهره میبرند که با آموزه های قرآنی و روایی درباره حمایت از محرومان، نکوهش بیعدالتی و پرهیز از تحقیر فقرا همخوانی دارد.
نتایج پژوهش: نتایج پژوهش نشان میدهد که گفتمان فقر در ادبیات کودک و نوجوان و متون قرآنی و دینی، از منظر ارزشی و تربیتی همراستا است و هر دو، بر اهمیت آموزش عدالت، همدلی و کرامت انسانی به کودک و نوجوان تأکید دارند. در نتیجه، فرضیه پژوهش مبنی بر همسویی رویکرد آثار داستانی کودک و نوجوان با قرآن و حدیث تأیید میشود.
کلمات کلیدی
ادبیات کودک. سطح فکری. گفتمان فقر. حقوق کودک. آیات و روایات
- قرآن کریم. ترجمه آیتالله ناصر مکارم شیرازی.
- بیژنی. مهدی و دیگران (1392). «رهیافتهای قرآنی درباره حقوق کودک. فصلنامه تخصصی پژوهشهای میان رشته ای قرآن کریمم. سال چهارم. شماره دوم. صص 7 ـ 30.
- حسن زاده. فرهاد (1396). این وبلاگ واگذار میشود. تهران: افق.
- حسینعلیپور. علی و دیگران (1404). «بررسی حقوق کودکان کار در ادبیات کودک و نوجوان و مقایسه مختصر آن با حقوق کودکان در قرآن». نشریه علمی سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب سابق). سال هجدهم. شماره چهارم. پی در پی 110. صص 177 ـ 194.
- حکیمی. محمدرضا (1385). الحیاه. ترجمه احمد آرام. ۱۲ جلد. تهران: دلیل ما، ص 283.
- رحماندوست. مرتضی (1379). گل لبخند و سلام. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
- زحیلی. وهبه بن مصطفی (1418 هـ . ق). التفسیر المنیر فی العقیده و الشریعه و المنهج. بیروت: دار الفکر المعاصر، ص 361.
- شادان. مهدی (1385). بررسی تطبیقی حقوق بشر در اندیشه اسلامی. تهران: دانشگاه شهید بهشتی، ص 23.
- شاه آبادی. حمیدرضا (1402). لالایی برای دختر مرده. چاپ هفتم. تهران: افق.
- شعبان ن نژاد. افسانه (1369). بوته ها و پروانه ها. تهران: سروش.
- شیرزاد. جلال و جابر قره داغی (1386). «بررسی روشها و علل خودکشیهای منجر به فوت ارجاع شده به سازمان پزشکی قانونی کشور در شش ماهه اول 1383. مجله علمی پزشکی قانونی. دوره 13. شماره 3. صص 170-163.
- طاهری سروتیمن. فاطمه و دیگران (1404).» بازنماییهای کودک و جهان کودکی در آثار چوبک». نشریه ادبیات تطبیقی دانشگاه شهید باهنر کرمان. 17 (32). صص 133 ـ 150.
- قائمی. علی (1366). آسیبها و عوارض اجتماعی. تهران: امیری، 157.
- کاتوزیان. ناصر (1389). قانون مدنی در نظم حقوق کنونی. ج3. تهران: بنیاد حقوقی میزان، ص 250.
- کارخانه. فرزانه و دیگران (1401). تبیین جامعه شناختی پیامدهای نابرابری اجتماعی- اقتصادی در استان های غرب کشور (ایلام. کردستان. کرمانشاه). فصلنامه مطالعات توسعه اجتماعی- فرهنگی.دوره 11. شماره 1. صص 174-149.
- کوهستانی عینالدین. محمدرضا (1402). «حقوق تربیتی کودک از منظر روایات و فقه شیعه». هفتمین همایش بینالمللی مطالعات دینی علوم انسانی و اخلاق زیستی در جهان اسلام. صص 1 ـ 15.
- لباف. فریبا (1386). حقوق فرزند از نظر قرآن و سنت. تهران: زهد، ص 30.
- لطف الله. داوود (1373). کسی ابرها را تکان میدهد. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
- مجلسی. علامه محمد باقر (1396). بحارالانوار، ص 53. قم: دارالکتب اسلامیه.
- مرادی کرمانی. هوشنگ (1384). شما که غریبه نیستید. تهران: معین.
- _________________ (1392). بچه های قالیبافخانه. تهران: معین.
- _________________ (1380). قصه های مجید. چاپ دوازدهم. تهران: معین.
- مساواتی آذر. مجید (1374). آسیبشناسی اجتماعی ایران. تهران: نوبل، ص83 .
- مظاهری. ابراهیم (1380). با فرزندان در سایه قرآن. چاپ دوم. قم: پارسیان، ص 61.
- نجفی. عزیزه و دیگران (1400). «بررسی داستانهای علی اشرف درویشیان در سطح فکری با تکیه بر توجه نویسنده به کودکان و نوجوانان. نشریه علمی سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب). دوره 14. پیاپی 63. صص 103 ـ 118.
- هدفمند نبیپور. هدایت الله (1399). «حقوق اطفال در اسلام و اسناد بینالملل». مطالعات حقوق اسلامی. شماره 13. پیاپی 13. صص 135 ـ 182.